Sağlık

Difteri hastalığı (kuşpalazı) nedir ve belirtileri nelerdir ?

Difteri, difteri basillerinin sebep olduğu kısa seyirli ve öldürücü olabilen bulaşıcı bir hastalıktır. Basilin oluşturduğu toksin (zehir) bir çok patolojik değişikliklere yol açar. Hastalık boğaz ağrısı, bademcik ve bütün boğazı kaplayan zarlarla karakteristiktir. Bunu kalp adalesinde iltihabi olaylar bazen kalp yetmezliği ve çeşitli sinir felçleri gibi kalıcı hasarlar da izleyebilir.

Difteri Basilinin Özellikleri :

Difteri basili silindir şeklinde hafifçe kıvrılmış bir görünümde, hareketsiz, spor oluşturmayan bir mikroorganizmadır. Isıya karşı direnci düşük 60° de 10 dakikada kolayca harap olur. Buz içinde, suda, sütte ve kurumuş tükürükte haftalarca yaşayabilir. Morfoloji ve toksin oluşturma yeteneği yönünden karakteristik özellikleri vardır. İnsan vücudunda ve laboratuvarda besi yerinde üreyerek toksin oluştururlar. Bu toksin hastalığın ağır belirtilerine neden olmaktadır.

Toksinin ışık ve ısıya direnci azdır, 75° de 10 dakika tutmakla parçalanır. Kuvvetli antijen yapısı nedeni ile antitoksik bağışıklık bırakır. Difteri basillerinin toksin oluşturmaya yetenekleri çeşitli türlerinde çok farklıdır.

Solunum havası ile burun ve ağız mukozasına gelen canlı difteri basilleri çoğalarak toksin oluşturmaya başlarlar. Bu toksin yerel mukozadan emilir. Toksinin etkisi ile bölgede doku harap olur, ölür. Buda mikroorganizmanın daha fazla çoğalmasına ve toksin oluşturmaya yol açar. Toksinin etkisi ile iltihabi reaksiyonda başlar. Böylece boğaz içini döşeyen zarların harap olmuş hücreleri beyaz ve kırmızı küreler, pıhtılaşmış kan, difteri basilleri, boğazda yerleşen diğer bakteriler hep birlikte tipik yalancı difteri zarlarını oluştururlar. Ölen yüzeysel hücreler difteri zarlarının oluşumuna yardım ettiğinden zarlar o bölge dokularına yapışıktır ve kaldırmak istenildiğinde kanama görülür ve kaldırılan yerde yeni zarlar oluşur.

Toksin zarların yakınındaki komşu dokulardan kana karışır ve bütün vücuda yayılır. Yayılan toksin miktarı zarın büyüklüğü ile orantılı olarak artar.

Difteri toksini bütün vücut dokularına zarar vermekle beraber kalp adalesi ve sinir dokusuna karşı özel bir tutkusu vardır.

Difteri en fazla sonbahar ve kış mevsiminde görülür. Yaşla ilgisi bağışıklık durumuna bağlıdır. Birçok bölgelerde süt çocukları ve küçük çocuklar rutin olarak aşılanmışlardır, hastalık relatif olarak erişkinde daha sıktır. Süt çocuklarında nadirdir. Son yıllarda rapor edilen vak’alara göre sağlık koşulları iyi olmayan sosyoekonomik düzeyi düşük bölgelerde görülme sıklığı artar.

Difteri insandan insana direkt olarak hasta veya portörle temas sonucu bulaşır. Mikroorganizmalar solunum havasına öksürme, aksırma hatta konuşurken yayılır. Süt yolu ile de geçen vak’alar rapor edilmiştir.

Difterinin Belirtileri :

Kuluçka dönemi ortalama 2-4 gün kadardır.

Yalancı zarların bulunduğu yere göre difteri hastalığı klinik olarak aşağıdaki şekilde sınıflanabilir.

1 – Burun difterisi.

2 – Bademcikler ve boğaz difterisi.

3 – Gırtlak ve nefes borusu difterisi.

4 – Deri, göz ve dış üterim organ difterileri

Bütün klinik şekillerin bir arada bulunduğu vak’alar da bulunabilir.

1 – Burun Difterisi :

Burun difterisinin başlangıcı çok defa alelâde bir soğuk algınlığından farksızdır. Diğer klinik belirtileri olmaksızın sadece bir burun akıntısı vardır. Ateş olsa bile çok hafif seyirli olduğundan fark edilmeyebilir. Burun akıntısı başlangıçta berraktır, sonra hafif kanlı bir özellik kazanır. Bazı vak’alarda şiddetli burun kanamaları görülebilir. Burun akıntısı iki veya tek taraflı olabilir, zamanla cerahatlı bir hale gelir ve burun delikleri ve üst dudağı tahriş eder, burun bölgesindeki zarların görülmelerini çoğunlukla engeller. Toksinin bu bölgeden emilmesi zayıf olduğundan hastalığın belirtileri hafif geçer.

Antitoksik serum tedavisi ile çok çabuk iyiliğe yönelir, tanımlama gecikir ve etraf için bir bulaşma kaynağı haline gelir.

2 – Bademcikler ve Boğaz Difterisi :

Hastalık genellikle halsizlik, iştahsızlık, neşesizlik, hafif ateş ve boğaz ağrısı gibi belirtilerle bir soğuk algınlığı şeklinde başlar. 24 saat içinde boğazda difteri zarları görülür. Giderek gelişen zarlar bademcikler, küçük dil, yumuşak ce alttaki dokulara yapışıktır. Kaldırmak için bir dil baskısı ile zorlanırsa kanarlar.

Boğaz difterisinde irili ufaklı boyun lenf bezlerinde büyümeler görülür. Şiddetli vak’alarda lenf bezlerinin fazla büyümeleri sonucu hastanın boynu “boğa boynu” görünümünü alır. Vücut ısısı normal sınırlarda kalır veya çok yükselebilir. Hafif vak’alarda difteri zarları 7-10 gün içinde ortadan kalkar ve hasta nekahat dönemine girer. Ağır vak’alarda hastalığın ilerlemesiyle yüksek ateş, dalgınlık ve koma görülür. 6-10 gün içinde hasta kaybedilir. Orta şiddette ki vak’alar yeterli tedavi görmezlerse nekahat uzun sürer ve sıklıkla kalp ve sinir sistemi belirtileri ortaya çıkar.

3 – Gırtlak (Larinks) Difterisi :

Gırtlak difterisi çoğunlukla bademciklerde ki difterinin seyri sırasında komşuluk yolu ile yayılma sonucu görülür. Bazen de hastalık direkt olarak gırtlakta başlar.

Klinik belirtileri bakımından diğer bulaşıcı boğaz hastalıklarından ayırt edilmesi güç olabilir. Ateş, havlar gibi öksürük, ses kısıklığı ve dudaklarda morarma ile başlar. Hava yollarının difteri zarları ile işgali sonucu giderek soluk alma sırasında ıslık çalar gibi ses çıkarma, kaburgalar arası çekilmeler başlar.

Hastalığın seyri hastalığın şiddetine ve hava yollarının tıkanma derecesine bağlıdır. Serum tedavisine zamanında başlanan hafif vak’alarda 6-10. günler iyiliğe gidiş görülür, zarlar temizlenir. Çok şiddetli vak’alarda tıkanmanın ilerlemesi ile hava açılığı artar, huzursuzluk, morarma ve komaya girişle sonlanır. Bazı çok hafif gibi seyreden vak’alarda ani tıkanmaların görülmesi olağandır.

Bazı vak’alarda da zarlar bütün nefes borusu ve bronşları sarar ve kurtarılamazlar.

Gırtlak difterisinde klinik görünüm hava yollarının ve solunum yollarını döşeyen mukozanın şişmesi ile zarların mekanik bir şekilde tıkanması ile ilgilidir.

4 – Difterinin Diğer Şekilleri :

Difteri basilleri solunum yollarından başka göz konjonktivasında, dudak kenarlarında, deride, kulakta ve dış üretim organlarında hastalığa neden olabilirler. Göz difterisi göz kapağının iç kısmında başlar, şişlik, kanlanma ve yalancı zarlar ortaya çıkar. Kulakta da difteri enfeksiyonu sonucu cerahatli bir akıntı ve zarların oluşumu görülebilir.

Dış üretim organlarında difteri hastalığı yerde emekleyen çocuklarda ortaya çıkar.

Difterinin Neden Olduğu Hastalıklar:

Antimikrobial tedavilerin gelişmesi ile difterinin sebep olduğu diğer hastalıklar (ihtilatlar) çok azalmıştır. Ağır beslenme bozukluğu veya çok sık ara ile geçirilmiş diğer enfeksiyon hastalıkları, durumun ağırlaşmasına sebep olabilir.

Toksinin etkisi ile kalp kası iltihabı olur ve kalp yetmezliği ile hasta kaybedilebilir. Sinir sistemi üzerine difteri toksininin zarları etkisi ile yumuşak damak felci, göz siniri ve kol, bacak diyafram felçleri oluşur.

Difterili Hastanın Bakımı :

Difteri hastalığı tanımlanır tanımlamaz hastaneye yatırılmalıdır. Evde bakımı hem zor hem de etraf için bir tehlike kaynağıdır.

Yatak istirahati çok önemlidir. Kalp ihtilatından korunmak için en az 2 hafta yatak istirahati tavsiye edilmektedir. Günlük muayene bulgularına göre hastanın hareket etmesine izin verilir. Beslenme için yüksek kalorili sıvı ve yumuşak bir diyet verilir.

Difteri hastalığı antibiyotik ilaçların yanında antitoksik difteri serumu enjeksiyonları ile tedavi edilir. Hasta ile temas edenlerden boğaz kültürü alınır, difteri mikrobu bulunanlara tedavi uygulanır.

Gırtlak (Larinks) difterisinde bütün bu tedavilerden başka hastaya soğuk buhar verilir. Salgıları temizlenir. Tedaviye rağmen huzursuzluk, solunum güçlüğü ve morarma görülürse solunum borusu üzerinde ameliyatla bir kesi yapılır ve buraya uygulanan özel bir kanül ile solunumu sağlanır.

Kalp ihtilatı görülürse mutlak yatak istirahatine alınır. Aşırı faaliyet durumunda kalp yetmezliği ve ani ölüm görülebilir. Kalp yetmezliği olan hastaya beslenme ve diğer ihtiyaçları yönünden ağır felçli bir hasta gibi davranılmalıdır. Devamlı hemşire bakımına alınmalıdır.

Yumuşak damak felçlerinde yutma güçlüğü ve hava yollarına su ve yiyecek kaçması tehlikesi vardır. Bu durumda Polietilen tüple beslenilme kolaylık yaratır. Solunum kasları ve kol, bacak felçlerinde poliyomiyetteki gibi hareket edilir.

Hastanın salgıları bir kağıtla temizlenir ve bunlar yakılır.

Difteriden Korunma :

Koruma için en iyi yol aşılanmadır. Yaşamın ilk iki ayını tamamlayan süt çocuklarına DBT (Difteri-Boğmaca-Tetanoz) aşısına başlanır ve birer ay ara ile 3 defa tekrar edilir. Bir yıl sonra birinci tekrar ve sonra 4 yıl ara ile ikinci tekrar yapılır. 6 yaşından sonra tekrarlanılmaz.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir